آیا شهرستان برنامه‌ی برای مقابله با مخاطرات ال‌نینوی پیش‌رو دارد؟

اهل‌ کاشانم
خالوئی انوشه علی
کنشگر حوزه‌ی محیط زیست
و منابع طبیعی

هفته‌ی اول تیرماه ۱۴۰۵، پایگاه خبری رکنا، در گزارشی تحت عنوان: «ال‌نینوی غول‌‌پیکر در راه است، دمای جهان را بالاتر نگه می‌دارد/ دولت آماده است یا غافل‌گیر می‌‌شود؟»، به جوانب مختلف ال‌نینوی پیش‌روی جهان و ایران پرداخته است.

جدای از مطالب قابل توجه یادداشت رکنا، حتی پیش از رخداد ال‌نینو، کافی است، سری به طبیعت کاشان، بزنید تا حاکمیت مطلق خشک‌سالی شدید و بسیار شدید و افزایش دما را ، بر مراتع ببینید.

از مراتع سلخک تا مراتع رحق، از برزک تا مراتع میدان قمصر، از مراتع تخت‌جور تا قهرود و جهق‌پایین و زنجان‌بر پیش‌درآمد ال‌نینو را می‌توان با گوشت و پوست و استخوان درک کرد.

اکثر چشمه‌سارها بدون آب است، گیاهان مرتعی به دوره کمون فرو رفته، و خشک شده، باغات قبل از رسیدن تابستان، دود آتش تشنگی‌ بر سرشان است.

رکنا در گزارش مدیریت شهری را خطاب قرار می‌دهد:«ال‌نینو در ایران بیش‌تر از آن که یک خبر قطعی درباره‌ی بارش باشد، یک هشدار مدیریتی است».

مطابق گزارشات دوره‌ی هواشناسی کاشان، ال‌نینوی دشت کاشان می‌تواند حتی خیلی زودتر از زمستان و پائیز شروع شود، یعنی اواسط تابستان، با افزایش گرما و تشدید خشک‌سالی، نشانه‌های ال‌نینو از همین الان هم بر پیکره‌ی طبیعت و مراتع کاشان نمایان است.

طبق گزارشات، این پديده‌ی جوی می‌تواند دو روی سکه باشد،
یک رو، بارندگی‌های شدید و خلق سیلاب‌های شدید
و روی دیگر، خشک‌سالی و افزایش غیرطبیعی دما

در بخشی از یادداشت‌ش آمده : «سامانه‌های بارشی در بخشی از پائیز و زمستان می‌توانند فعال‌تر شوند، اما همین وضعیت در صورت ضعف مدیریت، می‌تواند به خسارت‌های بیشتر هم منجر شود.
بارش‌های شدید ناگهانی، آب‌گرفتگی شهری، رانش زمین، افزایش رواناب، آسیب به زیرساخت‌های فرسوده و در مقابل، تداوم خشکی در بعضی مناطق، همگی از پیامدهای محتمل چنین شرایطی هستند.»

پوشش گیاهی در مراتع ییلاقی و بالادستی کاشان تخریب شده، فشار چرای دام بسیار زیاد است، خاک تاب و تحمل بارش‌های شدید و سریع را ندارد، نفوذ آب در خاک‌های خشکیده فاقد پوشش به حداقل می‌رسد.

فاکتورهای بالا یعنی اگر سناریوی اول ال‌نینو در کاشان حادث شود، به احتمال زیاد، پائیز و زمستان کاشان می‌تواند یک بحران به تمام معنا باشد.

یادداشت، چه به جا مدیریت بحران شهری را با سناریوهای بحران آفرین باخبر می‌کند: «سازمان مدیریت بحران و استانداری‌ها باید ال‌نینو را به عنوان یک سناریوی جدی در نظر بگیرند،
نه یک احتمال دور؛

پایش رودخانه‌های فصلی، پاک‌سازی مسیل‌ها، لایروبی کانال‌های شهری، کنترل ساخت‌وساز در بسترهای سیلابی، تقویت دیوارهای حفاظتی و آماده‌سازی تجهیزات امدادی از اقداماتی است که باید پیش از شروع فصل بارندگی انجام شود. در شهرهای بزرگ، آب‌گرفتگی معابر و اختلال در حمل ونقل شهری از نخستین نشانه‌های ضعف آمادگی است».

چیزی که رکنا به آن نپرداخته، و باید در نسخه‌ی شهرستانی کاشان مدنظر قرار گیرد:
اجرای دقیق و بدون لکنت طرح‌های مدیریت چرا، کنترل آتش‌سوزی جنگل‌ها و مراتع، جلوگیری از انتقال آب، جلوگیری از استخرسازی‌های ییلاقات، تجهیز دهیاری‌ها و شوراهای روستا به وسایل اطفای حریق؛ ایجاد آبشخور برای حیات وحش، بهینه‌سازی قنات‌ها و چشمه‌ها، تأمین علوفه حیات وحش، تأمین نهاده‌های دامی برای مزتعداران،

بر مدیریت عالی شهرستان فرض است در بازه‌ی کوتاه یکی دوماه پیش‌رو به ادارات متولی، موارد بحرانی و رفع گلوگاه‌های خطرآفرین را گوشزد کنند.

هم‌چنین پیشنهاد می‌شود کارگروهی ویژه در مدیریت بحران، برای مطالعه‌ی تمام جوانب مخاطره‌آمیز ال‌نینوی پیش‌رو تشکیل و ارائه طریق گردد